Bệnh đột quỵ là gì? nguyên nhân, triệu chứng

benh-dot-quy-la-gi-nguyen-nhan-trieu-chung-cach-dieu-tri

Bệnh đột quỵ là bệnh gì?

Bệnh đột quỵ hay tai biến mạch máu não xảy ra khi nguồn cung cấp máu đến một phần não của bạn bị gián đoạn hoặc giảm; ngăn cản mô não nhận được oxy và chất dinh dưỡng. Tế bào não sẽ chết trong vài phút.

Đột quỵ là một trường hợp cấp cứu y tế và việc điều trị kịp thời là rất quan trọng. Hành động sớm có thể làm giảm tổn thương não và các biến chứng khác.

Các triệu chứng của đột quỵ

Nếu bạn hoặc ai đó bạn đi cùng có thể bị đột quỵ, hãy đặc biệt chú ý đến thời gian các triệu chứng bắt đầu. Các dấu hiệu và triệu chứng của đột quỵ bao gồm:

  • Khó nói, nhầm lẫn, nói ngọng hoặc khó hiểu lời nói.
  • Tê mặt, cánh tay hoặc chân.
  • Mắt bị mờ hoặc thâm đen ở một hoặc cả hai mắt.
  • Đau đầu đột ngột, dữ dội, có thể kèm theo nôn mửa, chóng mặt
  • Đi lại khó khăn hoặc mất thăng bằng.

Nguyên nhân gây bệnh

Có hai nguyên nhân chính dẫn đến đột quỵ: động mạch bị tắc nghẽn (đột quỵ do thiếu máu cục bộ) hoặc bị rò rỉ hoặc vỡ mạch máu (đột quỵ do xuất huyết). Một số người có thể chỉ bị gián đoạn tạm thời lưu lượng máu đến não, được gọi là cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA).

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Đây là loại đột quỵ phổ biến nhất. Nó xảy ra khi các mạch máu của não bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn, làm giảm lưu lượng máu nghiêm trọng (thiếu máu cục bộ).

Các mạch máu bị tắc nghẽn hoặc thu hẹp là do chất béo tích tụ trong mạch máu, cục máu đông hoặc các mảnh vụn khác di chuyển qua dòng máu của bạn và đọng lại trong các mạch máu trong não của bạn.

Đột quỵ xuất huyết

Đột quỵ xuất huyết xảy ra khi một mạch máu trong não của bạn bị rò rỉ hoặc vỡ. Xuất huyết não có thể do nhiều bệnh lý ảnh hưởng đến mạch máu của bạn. Các yếu tố liên quan đến đột quỵ xuất huyết bao gồm:

  • Huyết áp cao;
  • Điều trị quá mức bằng thuốc làm loãng máu (thuốc chống đông máu);
  • Phình tại các điểm yếu trong thành mạch máu (chứng phình động mạch)
  • Chấn thương (chẳng hạn như tai nạn xe hơi);
  • Protein lắng đọng trong thành mạch máu dẫn đến sự suy yếu thành mạch (bệnh mạch máu não dạng amyloid);
  • Đột quỵ do thiếu máu cục bộ dẫn đến xuất huyết;
  • Một nguyên nhân ít phổ biến hơn gây chảy máu trong não là do vỡ một đám rối bất thường của các mạch máu có thành mỏng (dị dạng động mạch).

Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA)

Một cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA) đôi khi được gọi là một cơn đột quỵ; là một giai đoạn tạm thời của các triệu chứng tương tự như những triệu chứng bạn có trong một cơn đột quỵ.

Nguyên nhân là do lượng máu cung cấp cho một phần não của bạn bị giảm tạm thời, có thể kéo dài ít nhất là năm phút.

Giống như đột quỵ do thiếu máu cục bộ, TIA xảy ra khi một cục máu đông hoặc các mảnh vụn làm giảm hoặc chặn lưu lượng máu đến một phần của hệ thống thần kinh của bạn.

Ai có nguy cơ mắc đột quỵ

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ của bạn. Các yếu tố nguy cơ đột quỵ có thể điều trị được bao gồm:

  • Các yếu tố nguy cơ về lối sống không lành mạnh;
  • Thừa cân hoặc béo phì;
  • Không hoạt động thể chất;
  • Uống nhiều bia, rượu;
  • Sử dụng ma túy.

Yếu tố nguy cơ do bệnh:

  • Huyết áp cao;
  • Hút thuốc lá hoặc tiếp xúc với khói thuốc thụ động;
  • Cholesterol cao;
  • Bệnh tiểu đường;
  • Khó thở khi ngủ;
  • Bệnh tim mạch, bao gồm: suy tim, dị tật tim, nhiễm trùng tim hoặc nhịp tim bất thường, chẳng hạn như rung nhĩ;
  • Tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị đột quỵ, đau tim hoặc cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua.
  • COVID-19 nhiễm

Các yếu tố khác:

  • Tuổi tác: những người từ 55 tuổi trở lên có nguy cơ đột quỵ cao hơn những người trẻ tuổi.
  • Giới tính: đàn ông có nguy cơ đột quỵ cao hơn phụ nữ. Phụ nữ thường già hơn khi bị đột quỵ và họ có nhiều khả năng chết vì đột quỵ hơn nam giới.
  • Nội tiết tố: sử dụng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormone bao gồm estrogen làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các biến chứng

Đột quỵ đôi khi có thể gây ra tàn tật tạm thời hoặc vĩnh viễn, tùy thuộc vào thời gian não thiếu máu và bộ phận nào bị ảnh hưởng. Các biến chứng có thể bao gồm:

  • Tê liệt hoặc mất vận động cơ.
  • Khó nói hoặc nuốt.
  • Mất trí nhớ hoặc suy nghĩ khó khăn.

Chẩn đoán đột quỵ

Một số chẩn đoán đột quỵ  có thể thực hiện bao gồm:

  • Khám sức khỏe.
  • Xét nghiệm máu.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT).
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI).
  • Siêu âm động mạch cảnh.
  • Chụp mạch máu não.
  • Siêu âm tim.

Điều trị bệnh đột quỵ

Điều trị khẩn cấp cho đột quỵ phụ thuộc vào việc bạn đang bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ hay đột quỵ liên quan đến chảy máu vào não (xuất huyết).

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Để điều trị đột quỵ do thiếu máu cục bộ, các bác sĩ phải nhanh chóng khôi phục lưu lượng máu lên não của bạn. Điều này có thể được thực hiện với:

Thuốc IV khẩn cấp: Liệu pháp bằng thuốc có thể làm tan cục máu đông phải được đưa ra trong vòng 4,5 giờ kể từ khi các triệu chứng bắt đầu đầu tiên nếu được tiêm tĩnh mạch. Các loại thuốc này được đưa ra càng sớm càng tốt. Điều trị nhanh chóng không chỉ cải thiện cơ hội sống sót của bạn mà còn có thể làm giảm các biến chứng.

Các thủ thuật nội mạch khẩn cấp: liệu pháp nội mạch đã được chứng minh là cải thiện đáng kể kết quả và giảm tàn tật lâu dài sau đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Các thủ tục này phải được thực hiện càng sớm càng tốt:

  • Thuốc đưa trực tiếp đến não: Các bác sĩ sẽ luồn một ống dài, mỏng (ống thông) qua động mạch ở háng của bạn và luồn nó đến não của bạn để truyền tPA trực tiếp tại nơi xảy ra đột quỵ.
  • Loại bỏ cục máu đông bằng dụng cụ lấy stent: Các bác sĩ có thể sử dụng một thiết bị gắn với ống thông để loại bỏ trực tiếp cục máu đông từ mạch máu bị tắc nghẽn trong não của bạn.

Khoảng thời gian khi các thủ tục này có thể được coi là đã được mở rộng do công nghệ hình ảnh mới hơn. Các bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm hình ảnh tưới máu (được thực hiện bằng CT hoặc MRI ) để giúp xác định khả năng ai đó có thể hưởng lợi từ liệu pháp nội mạch.

Các thủ tục khác

Các tùy chọn khác nhau tùy theo trường hợp của bạn, nhưng bao gồm:

  • Cắt nội mạc động mạch cảnh: Phẫu thuật này loại bỏ mảng bám làm tắc nghẽn động mạch cảnh và có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Phẫu thuật cắt bỏ nội mạc động mạch cảnh cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
  • Nong mạch và đặt stent: Trong phẫu thuật nong mạch, bác sĩ phẫu thuật luồn một ống thông vào động mạch cảnh của bạn thông qua động mạch ở bẹn của bạn. Một quả bóng sau đó được bơm căng để mở rộng động mạch bị hẹp. Sau đó, một stent có thể được đưa vào để hỗ trợ động mạch đã mở.

Đột quỵ xuất huyết

Điều trị khẩn cấp đột quỵ do xuất huyết tập trung vào việc kiểm soát chảy máu và giảm áp lực trong não của bạn do chất lỏng dư thừa gây ra. Các lựa chọn điều trị bao gồm:

Các biện pháp khẩn cấp: Nếu bạn dùng thuốc làm loãng máu để ngăn ngừa cục máu đông, bạn có thể được dùng thuốc hoặc truyền các sản phẩm máu để chống lại tác dụng của thuốc làm loãng máu.

Bạn cũng có thể được dùng thuốc để giảm áp lực trong não (áp suất nội sọ), hạ huyết áp, ngăn ngừa co thắt mạch máu và ngăn ngừa co giật.

Phẫu thuật: Nếu khu vực chảy máu lớn, bác sĩ có thể tiến hành phẫu thuật để loại bỏ máu và giảm áp lực lên não của bạn. Phẫu thuật cũng có thể được sử dụng để sửa chữa các vấn đề về mạch máu liên quan đến đột quỵ xuất huyết.

Bác sĩ có thể đề nghị một trong những thủ thuật này sau khi bị đột quỵ hoặc nếu chứng phình động mạch, dị dạng động mạch (AVM) hoặc loại vấn đề mạch máu khác gây ra đột quỵ xuất huyết của bạn:

  • Cắt bỏ phẫu thuật: Bác sĩ phẫu thuật đặt một chiếc kẹp nhỏ ở đáy túi phình để ngăn dòng máu đến nó. Kẹp này có thể giữ cho túi phình không bị vỡ hoặc nó có thể giữ cho túi phình mới bị xuất huyết không bị chảy máu trở lại.
  • Coiling (thuyên tắc nội mạch): Sử dụng một ống thông đưa vào động mạch ở háng và dẫn đến não của bạn, bác sĩ phẫu thuật của bạn sẽ đặt các cuộn dây nhỏ có thể tháo rời vào túi phình để lấp đầy nó.
  • Phẫu thuật cắt bỏ AVM: Các bác sĩ phẫu thuật có thể loại bỏ một AVM nhỏ hơn nếu nó nằm trong vùng có thể tiếp cận được của não bạn. Điều này giúp loại bỏ nguy cơ bị vỡ và giảm nguy cơ đột quỵ do xuất huyết.
  • Xạ phẫu lập thể: Sử dụng nhiều chùm bức xạ tập trung cao, phẫu thuật phóng xạ lập thể là một phương pháp điều trị xâm lấn tối thiểu tiên tiến được sử dụng để sửa chữa các dị dạng mạch máu.

Phòng ngừa bệnh đột quỵ

Biết các yếu tố nguy cơ đột quỵ của bạn, tuân theo các khuyến nghị của bác sĩ và áp dụng lối sống lành mạnh là những bước tốt nhất bạn có thể làm để ngăn ngừa đột quỵ. Các khuyến nghị về lối sống lành mạnh bao gồm:

  • Kiểm soát huyết áp cao (tăng huyết áp).
  • Giảm lượng cholesterol và chất béo bão hòa trong chế độ ăn uống.
  • Không hút thuốc lá.
  • Ăn kiêng, tập thể dục và giảm cân có thể giúp bạn giữ lượng đường trong máu ở mức khỏe mạnh.
  • Duy trì cân nặng hợp lý.
  • Ăn một chế độ ăn uống nhiều trái cây và rau quả.
  • Không uống rượu hoặc uống rượu ở mức độ vừa phải.
  • Điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA).
  • Tránh sử dụng chất gây nghiện như ma túy.

Chú ý: Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi, xin vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phương pháp hỗ trợ điều trị tốt nhất. ThuocLP Vietnamese health không đưa ra các lời khuyên, chẩn đoán hay phương pháp điều trị y khoa.

Bs. Trần Ngọc Ánh

Nguồn uy tín: ThuocLP Vietnamese health không đưa ra các lời khuyên, chẩn đoán hay các phương pháp điều trị y khoa.


Tài liệu tham khảo

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

0933049874Chat ThuocLP